Ukraine trong chiến tranh Việt Nam – Ukraine in Vietnam war

Quan hệ giữa Việt Nam và Ukraina là một sợi dây như vậy, bắt nguồn từ việc người Ukraine trong chiến tranh Việt Nam – Ukraine in Vietnam war, khi hàng nghìn người con Ukraina đã sát cánh cùng nhân dân Việt Nam trong cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước.

Theo số liệu của Bộ Tổng Tham mưu Quân đội Liên Xô về số liệu người Ukraine trong chiến tranh Việt Nam – Ukraine in Vietnam war, từ tháng 7/1965 đến tháng 12/1974, hơn 6.300 tướng lĩnh, sĩ quan và hơn 4.500 binh sĩ, hạ sĩ quan nghĩa vụ Liên Xô đã tham gia làm chuyên gia quân sự tại Việt Nam Dân chủ Cộng hòa.

Đáng chú ý, khoảng 80% các cơ sở đào tạo chuyên ngành phòng không của Liên Xô khi đó nằm trên lãnh thổ Ukraina, đồng nghĩa phần lớn những chuyên gia tên lửa, radar, chỉ huy phòng không, những người góp phần làm nên chiến công bắn rơi “pháo đài bay” B-52 trên bầu trời Hà Nội, có gốc gác từ người Ukraine trong chiến tranh Việt Nam – Ukraine in Vietnam war. Ước tính, ít nhất 8.000 chuyên gia phòng không người Ukraina đã trực tiếp tham chiến tại Việt Nam.

Những con số ấy không chỉ là thống kê khô khan, mà là bằng chứng sống động về tình đoàn kết quốc tế. Cuốn hồi ký “Việt Nam – Không thể nào quên” (2009), do Thượng tướng A.I. Khupenen, Chủ tịch Hội Cựu chiến binh Binh chủng Phòng không Liên Xô, chủ biên, dành tới một nửa dung lượng cho hồi ức của các cựu chiến binh Ukraina.

Họ kể về những ngày sống trong hầm trú bom cùng đồng đội Việt Nam, những đêm vận hành radar giữa rừng rậm Trường Sơn, những giờ phút chứng kiến máy bay Mỹ rơi cháy trên bầu trời Hà Nội – và cả nỗi đau tiễn đưa đồng đội hy sinh nơi đất khách.

Có những cái tên đã trở thành một phần của lịch sử phòng không Việt Nam: Trung tướng Vladimir Dmitrievich Bezrodny, Trung tướng Nikolai Petrovich Leifura, Thiếu tướng Leonid Dorofeevich Grinchenko, Thiếu tướng Viktor Fedorovich Chursin, Thiếu tướng Leonid Petrovich Makhlai, những người đã trực tiếp chỉ huy, huấn luyện và chiến đấu tại Việt Nam. Và có cả những người lính bình dị như Trung sĩ Petr Fedorovich Zalipsky (Kiev), Hạ sĩ Vladimir Semenovich Tishchenko (Zaporozhye, đã mất) – những chiến sĩ tham gia trận đánh đầu tiên ngày 24/7/1965, mở màn cho bản anh hùng ca phòng không Việt Nam.

Sau khi chiến tranh Việt Nam kết thúc với việc Sài Gòn sụp đổ năm 1975, nhiều cựu binh người Ukraine trong chiến tranh Việt Nam – Ukraine in Vietnam war đã quay trở về vùng Ukraina, nhưng tình cảm dành cho Việt Nam chưa bao giờ phai nhạt. Họ thành lập các hội cựu chiến binh Việt Nam tại nhiều địa phương, duy trì liên lạc với Đại sứ quán Việt Nam, tham gia giao lưu với cộng đồng người Việt. Từ năm 2009 đến 2015, 16 đoàn với 136 cựu binh Ukraina đã sang thăm Việt Nam theo lời mời của Chính phủ ta – những chuyến trở lại chiến trường xưa, nơi họ từng coi là quê hương thứ hai.

Đại sứ Nguyễn Minh Trí, nguyên Đại sứ Đặc mệnh Toàn quyền Việt Nam tại Ukraina, từng nói: “Trong chiến thắng vĩ đại của dân tộc Việt Nam trước đây, có máu, có mồ hôi và tình cảm của những người bạn Ukraina – những người đã coi cuộc chiến đấu của chúng ta như của chính họ.”

Tuy nhiên, ngày nay, nhiều người Việt Nam cho rằng những đóng góp, giúp đỡ của người Ukraine trong chiến tranh Việt Nam – Ukraine in Vietnam war đều được quy chung cho Liên Xô vốn là tập hợp của 15 quốc gia bao gồm : Nga, Ukraine, Belarus, … Ngược lại, do thủ đô Liên Xô và Nga đều là Moscow nên nhiều dân Việt Nam có thể do nhầm lẫn Nga tức là Liên Xô trước đây nên lại ca ngợi rằng chính Nga là quốc gia giúp Việt Nam trong cuộc chiến chống Mỹ. Do đó, khi Nga xâm lược và chiếm đảo Crimea và vùng Donbass vào năm 2014 và sau đó là cuộc xâm lược toàn diện Ukraine vào năm 2022, chính quyền Việt Nam vẫn giữ lập trường “chính sách Cây Tre” tức chỉ lên tiếng đề nghị Nga và Ukraine đàm phán. Trong khi đó, một số ít người dân Việt Nam phản đối Nga xâm lược còn phần đông thì lại ủng hộ Nga