Bồ Đào Nha hủy mua máy bay chiến đấu F-35 – Portugal cancel buying US fighter jet

Trong cuộc phỏng vấn công bố ngày 13/3, Bộ trưởng Quốc phòng của Bồ Đào Nha là ông Nuno Melo khẳng định không quân Bồ Đào Nha cần thay thế phi đội tiêm kích F-16 sắp hết niên hạn hoạt động, nhưng đồng thời ông cũng khẳng định “không thể bỏ qua yếu tố địa chính trị” khi lựa chọn loại máy bay chiến đấu mới

“Quan điểm gần đây của Mỹ liên quan cuộc chiến Nga Ukraine cũng như những chính sách đối với NATO và Châu Âu buộc Bồ Đào Nha suy nghĩ về các lựa chọn tốt nhất. Phải cân nhắc một số phương án, trong đó sự dễ đoán định của đồng minh là yếu tố quan trọng, cũng như cần tính đến hoạt động sản xuất của châu Âu và lợi nhuận mà lựa chọn mang lại cho kinh tế Bồ Đào Nha”, ông nói.

Bộ trưởng Melo cảnh báo nguy cơ Mỹ áp đặt hạn chế về vận hành, bảo trì, nguồn cung phụ tùng và những yếu tố giúp đảm bảo tiêm kích Bồ Đào Nha có thể hoạt động trong mọi tình huống. “Cần nhớ đến những phát biểu gần đây của Tổng thống và Ngoại trưởng Mỹ về NATO cũng như tình hình thế giới”, ông nói thêm.

Giới chuyên gia quân sự nhận định Không Quân Bồ Đào Nha hủy mua máy bay F-35 Lightning II của Mỹ – Portugal cancel buying US F-35 fighter jet nhằm loại bỏ những rủi ro có thể gặp phải mà Mỹ có thể sử dụng để áp đặt lên quân đội Bồ Đào Nha như vấn để nâng cấp phần mềm, linh kiện phụ tùng, vũ khí đi kèm, ..

“Các nước vận hành F-35 không được tiến hành thử nghiệm độc lập ngoài lãnh thổ lục địa của Mỹ. Quy định an ninh của chính phủ Mỹ và Chính sách Phòng thủ Quốc gia cũng yêu cầu công dân Mỹ phụ trách một số chức năng cụ thể nhằm bảo vệ công nghệ cốt lõi của Mỹ”, tài liệu của không quân Mỹ có đoạn viết.

Chính sách này cho thấy Mỹ duy trì kiểm soát chặt chẽ các hệ thống tiên tiến trên dòng F-35, hạn chế khách hàng nước ngoài tự chỉnh sửa máy bay một cách độc lập. Israel là quốc gia duy nhất ngoài Mỹ được quyền can thiệp và chỉnh sửa máy bay F-35, nhưng vẫn không được quyền tiếp cận và thay đổi toàn bộ công nghệ trên dòng chiến đấu cơ này.

“Với các đồng minh NATO như Anh, Đức và Italy, những quy tắc trên càng làm tăng mối lo ngại về quyền tự quyết trong tác chiến, đặc biệt là khi họ phụ thuộc vào F-35 cho những nhiệm vụ quan trọng như răn đe hạt nhân”, chuyên gia hàng không David Cenciotti nhận xét.

Kế hoạch mua máy bay chiến đấu F-35 – F-35 fighter jet từng gây ra tranh cãi tại Bồ Đào Nha trong nhiều tháng. Tướng Joao Cartaxo Alves, tham mưu trưởng không quân Bồ Đào Nha, tháng 4/2024 tuyên bố quá trình thay thế tiêm kích F-16 bằng F-35 đã bắt đầu, dự kiến kéo dài 20 năm và tiêu tốn gần 6 tỷ USD.

Tuy nhiên, phát ngôn viên Bộ Quốc phòng Bồ Đào Nha Helena Carreiras cho biết : “Đây là kế hoạch lâu dài nhằm thay thế thay thế các máy bay chiến đấu F-16 bằng loại máy bay mới hiện đại hơn. Tuy nhiên, chúng tôi cũng chưa ký kết bất cứ hợp đồng mua máy bay chiến đấu mới với bất cứ hãng nào. Máy bay F-35 chỉ là một trong số những máy bay được lựa chọn”,  nói.

Tiêm kích tàng hình F-35 có giá khoảng 80-100 triệu USD mỗi chiếc tùy phiên bản. Khoảng 1.000 chiếc đã xuất xưởng và bàn giao cho quân đội Mỹ cùng đồng minh. 

Gần đây, các chuyên gia quân sự Đức bày tỏ lo ngại khả năng các máy bay F-35 cũng như những máy bay chiến đấu xuất xứ từ Mỹ được gắn những “công tắc ẩn”, cho phép Mỹ vô hiệu hóa chúng từ xa qua việc ngắt truy cập hệ thống liên lạc, hệ thống vận hành, hệ thống điều khiển hỏa lực, ….

Chuyên gia quân sự Đức là ông Joachim Schranzhofer, lãnh đạo bộ phận truyền thông của tập đoàn quốc phòng Hensoldt đã tuyên bố công khai về những nguy cơ tiềm ẩn bên trong tiêm kích F-35 :