Mỹ rút ra bài học Triều Tiên và tiến hành cuộc chiến Iran

Mỹ rút ra bài học Triều Tiên và tiến hành cuộc chiến Iran sau khi ngoại giao đã thất bại trong việc ngăn chặn Bình Nhưỡng sở hữu bom nguyên tử. Ông Trump đã không mắc phải sai lầm tương tự.

Tổng thống Trump đã quyết định sử dụng vũ lực để ngăn chặn Iran sở hữu vũ khí hạt nhân sau khi ngoại giao thất bại. Đây là một lựa chọn, như những người chỉ trích nhanh chóng nhận xét, và là một lựa chọn đầy rủi ro. Nhưng kinh nghiệm của Mỹ với Triều Tiên, vốn bị lãng quên một cách kỳ lạ, cho thấy các lựa chọn thay thế thậm chí còn rủi ro hơn.

Lịch sử đó đáng được nhắc lại ngày nay để cho thấy những hạn chế của ngoại giao hạt nhân với một kẻ thù ngoan cố, cũng như những gì xảy ra khi Mỹ đặt việc tránh xung đột lên trên hết.

Năm 1984, CIA cảnh báo rằng Triều Tiên có thể theo đuổi việc chế tạo plutonium cấp độ vũ khí. Dưới áp lực quốc tế, nhà độc tài Kim Il Sung đã gia nhập Hiệp ước Không phổ biến vũ khí hạt nhân (NPT) vào năm sau. Điều này được xem là dấu hiệu cho thấy ý định hòa bình của Bình Nhưỡng, ngay cả khi họ trì hoãn việc áp dụng các biện pháp bảo đảm an toàn hạt nhân.

Triều Tiên tiếp tục đẩy mạnh chương trình hạt nhân của mình. Năm 1993, nước này từ chối cho các thanh tra viên tiếp cận các địa điểm hạt nhân được ngụy trang, khiến thế giới phải đoán xem liệu nước này đã tách plutonium để chế tạo bom hay chưa. Đối mặt với những câu hỏi khó, Bình Nhưỡng tuyên bố sẽ rút khỏi Hiệp ước Không phổ biến vũ khí hạt nhân (NPT).

Chính quyền Clinton đã thuyết phục được Kim Jong-un nhượng bộ trong một thời gian, nhưng Bình Nhưỡng đã tranh cãi với Cơ quan Năng lượng Nguyên tử Quốc tế (IAEA) và vào năm 1994 đã thải bỏ các thanh nhiên liệu đã qua sử dụng từ lò phản ứng Yongbyon mà không có sự giám sát của IAEA. Liệu nhiên liệu đó có được tái chế để sản xuất plutonium cấp độ chế tạo bom hay không? Không ai biết.

Bill Clinton đe dọa áp đặt trừng phạt. Quân đội Mỹ lập kế hoạch tấn công các cơ sở hạt nhân, và Bộ trưởng Quốc phòng Bill Perry trình bày kế hoạch tăng cường quân sự quy mô lớn trong khu vực. Ông Clinton hủy bỏ các cuộc đàm phán và triển khai hệ thống phòng thủ tên lửa Patriot đến Hàn Quốc. John McCain ủng hộ việc sử dụng vũ lực từ Thượng viện, và Nhà Trắng đang nghiêng về các phương án quân sự.

Rồi Jimmy Carter xuất hiện . Cựu Tổng thống đã thông báo với chính quyền Clinton rằng ông dự định chấp nhận lời mời trước đó từ phía Triều Tiên để đến thăm và cố gắng xoa dịu tình hình. Ông Clinton quyết định để Carter đi với tư cách là một công dân bình thường, nghĩ rằng điều đó có thể cho Kim Jong-un cơ hội nhượng bộ. Thay vào đó, ông Clinton lại thấy mình bị dồn vào thế khó về mặt chính trị.

Ông Carter lo sợ xung đột hơn tất cả và thậm chí còn phản đối các biện pháp trừng phạt. Ông đã vượt ra ngoài phạm vi được ông Clinton cho phép thảo luận và tuyên bố một thỏa thuận sơ bộ với Kim Jong-un – trên kênh CNN. Giới báo chí và giới hoạch định chính sách đối ngoại đã ca ngợi hòa bình hạt nhân trong thời đại này.

Các phương án quân sự đã bị loại bỏ và ông Clinton đã chấp nhận thỏa thuận, trở thành Khung Thỏa thuận năm 1994. Triều Tiên đồng ý đóng băng các hoạt động hạt nhân bất hợp pháp của mình và cuối cùng cho phép thanh tra toàn diện để đổi lấy gói hỗ trợ trị giá hàng tỷ đô la gồm điện hạt nhân dân sự và dầu mỏ. Mỹ gác lại câu hỏi liệu Triều Tiên có sở hữu lượng plutonium đủ để chế tạo bom hay không và bỏ qua các vi phạm Hiệp ước Không phổ biến vũ khí hạt nhân (NPT) của nước này. Một số người cho rằng chế độ này sẽ dần ôn hòa hơn theo thời gian nếu có sự tham gia kinh tế. Hơn nữa, ai lại muốn một cuộc chiến tranh Triều Tiên khác?

Có thời điểm thỏa thuận dường như có hiệu quả. Tuy nhiên, vào năm 1996, nhà khoa học hạt nhân người Pakistan bất hảo AQ Khan đã đến Bình Nhưỡng để giúp làm giàu uranium, một con đường khác để chế tạo bom mà Triều Tiên theo đuổi một cách bí mật. Nghiên cứu chế tạo vũ khí vẫn tiếp tục được tiến hành lén lút. Ý định chế tạo bom của chế độ này chưa bao giờ thay đổi.

Năm 2002, chính quyền George W. Bush đã đối đầu với Triều Tiên về chương trình làm giàu uranium của nước này, và Bình Nhưỡng đã bội ước Thỏa thuận khung. Kim Jong Il , con trai của Kim Il Sung, đã trục xuất các thanh tra viên, rút ​​khỏi Hiệp ước không phổ biến vũ khí hạt nhân (NPT) và tiếp tục công việc sản xuất plutonium. Ông Bush đã sử dụng các biện pháp đe dọa, trừng phạt và ngoại giao nhưng cuối cùng đã loại trừ việc sử dụng vũ lực. Triều Tiên đã tăng gấp bốn lần lượng plutonium dự trữ và năm 2006 đã tiến hành vụ thử hạt nhân đầu tiên.

Sau đó, các lựa chọn quân sự của Mỹ trở nên rủi ro hơn. Triều Tiên tiếp tục leo thang. Hiện người ta tin rằng nước này sở hữu khoảng 50 đầu đạn hạt nhân, và đang thử nghiệm các tên lửa đạn đạo liên lục địa (ICBM) mà một ngày nào đó có thể vươn tới lục địa Mỹ. Vụ thử tên lửa mới nhất diễn ra hôm Chủ nhật.

Bài học rút ra là các Tổng thống Mỹ đã chờ quá lâu để ngăn chặn Triều Tiên. Người ta luôn cho rằng nguy cơ chiến tranh quá cao, chưa bao giờ có thời điểm thích hợp, và luôn có những lựa chọn ngoại giao khác cần phải cân nhắc. Giờ đây, Triều Tiên đã trở thành một cường quốc hạt nhân, điều đó có nghĩa là nước này có thể leo thang xung đột và gây ra hậu quả tàn khốc.

***
Nhún nhường để tránh cuộc chiến Iran, đây ít nhiều là con đường mà ít nhất bốn đời Tổng thống đã đi với chính quyền Tehran. Các cuộc đàm phán, thỏa thuận và viện trợ kinh tế được thể hiện rõ ràng, với các biện pháp trừng phạt được sử dụng như một chiến thuật đàm phán nhưng không có mối đe dọa vũ lực đáng tin cậy. Giống như Bình Nhưỡng, Tehran đã đồng ý với một thỏa thuận không yêu cầu họ phải làm rõ về các hoạt động hạt nhân trong quá khứ và giữ nguyên cơ sở hạ tầng hạt nhân cho tương lai. Chế độ Iran chưa bao giờ từ bỏ việc theo đuổi bom hạt nhân.

Donald Trump là vị Tổng thống duy nhất có đủ can đảm để khơi màu cuộc chiến Iran khi tấn công chương trình hạt nhân của Iran và cho phép Israel làm điều đó trong cuộc chiến kéo dài 12 ngày hồi tháng Sáu. Kho vũ khí tên lửa của Iran mà ông hiện đang tìm cách làm suy yếu có sự tương đồng với pháo binh của Triều Tiên, vốn đã ngăn chặn hành động của Mỹ chống lại chương trình hạt nhân của Bình Nhưỡng bằng cách nhắm mục tiêu vào Seoul.

Ngoài ra, trong danh sách mục tiêu của Mỹ còn có các kho chứa vật liệu phân hạch chôn giấu của Iran và công trường xây dựng của nước này dưới lòng núi Pickaxe, nơi họ hy vọng sẽ làm giàu vật liệu này sau đó. Có thể theo dõi các kho chứa vật liệu phân hạch, nhưng sẽ là một sai lầm nếu kết thúc chiến tranh mà vẫn giữ nguyên công trường xây dựng.

Chúng ta không biết cuộc cuộc chiến Iran hiện tại sẽ kết thúc như thế nào, nhưng chúng ta biết chắc rằng chế độ cực đoan của Iran sẽ không còn chương trình hạt nhân nào khi cuộc xung đột kết thúc. Điều này đã làm cho thế giới trở nên an toàn hơn.

nguồn : báo Wall Street – người dịch : Tôn Thư