Việt Nam mua máy bay F-16 của Mỹ – Vietnam buy US fighter jet
Việt Nam vốn có truyền thống sử dụng vũ khí của Nga. Do đó Việt Nam mua máy bay chiến đấu F-16 của Mỹ – Vietnam buy US F-16 Fighting Falcon fighter jet sẽ có ý nghĩa như thế nào?
Giữa tháng 4/2025, trang tin quốc phòng 19FortyFive đưa tin rằng Việt Nam và Mỹ đang chuẩn bị hoàn tất thỏa thuận mua bán máy bay chiến đấu F-16, sau “một thời gian dài đàm phán và thương lượng giữa hai chính phủ”.
Bài viết, dựa trên nhiều nguồn tin, bao gồm “một cựu quan chức chính phủ Hoa Kỳ nắm vấn đề về các cuộc đàm phán” và “nhiều đại diện của ngành công nghiệp quốc phòng Mỹ”, nêu rằng thỏa thuận bao gồm “ít nhất 24 chiến đấu cơ”.
Cho đến nay, Cơ quan Hợp tác An ninh Quốc phòng Mỹ (DSCA), cơ quan chịu trách nhiệm xác nhận sự chấp thuận của Bộ Ngoại giao Hoa Kỳ đối với các giao dịch bán hoặc chuyển giao vũ khí lớn, vẫn chưa công bố bất kỳ thông tin nào về bài viết trên. Trong khi đó, Chính phủ Việt Nam cũng không có bình luận nào về tin tức Việt Nam mua máy bay chiến đấu F-16 Fighting Falcon của Mỹ – Vietnam buy US F-16 Fighting Falcon fighter jet này.
BBC trao đổi với các chuyên gia về khả năng Việt Nam mua 24 chiếc F-16, cũng như việc tích hợp máy bay chiến đấu do Mỹ sản xuất vào lực lượng vũ trang vốn dựa nhiều vào công nghệ của Nga sẽ gặp những thách thức gì. Mỗi chiếc chiến đấu cơ F-16 có giá khoảng 30-35 triệu USD tùy biến thể. Raymond Powell, Tùy viên Không quân Hoa Kỳ tại Việt Nam từ năm 2013-2016, cho biết :
“Con số 24 chiếc là một con số lớn đối với một quốc gia như Việt Nam, nhưng bạn cũng muốn có đủ số lượng để đơn giá trên mỗi chiếc được giảm xuống,”
“Ví dụ, nếu bạn chỉ mua một chiếc F-16, điều mà không ai làm cả, thì chi phí duy trì và vận hành chỉ riêng một chiếc F-16 đó sẽ vô cùng cao. Nhưng nếu bạn có nhiều chiếc F-16, bạn có thể phân bổ chi phí đó, và số tiền cần chi ra để duy trì toàn bộ đội máy bay – bao gồm bảo dưỡng, nhiên liệu và các chi phí khác – sẽ trở nên hợp lý hơn khi được trải đều trên số lượng lớn hơn,”
Vì vậy, theo ông Powell, người hiện là Giám đốc Dự án SeaLight thuộc Trung tâm Gordian Knot về sáng kiến an ninh quốc gia thuộc Đại học Stanford, Mỹ, cho rằng con số 24 chiếc là điều hợp lí. Giáo sư Carl Thayer từ Đại học News South Wales của Úc cho rằng Việt Nam có ngân sách để mua 24 tiêm kích F-16, vì Hà Nội từng có kế hoạch chi 8 tỷ USD để mua các máy bay chiến đấu tiên tiến từ Nga, mà báo chí đã phanh phui.
Vào tháng 9/2023, The New York Times trích dẫn một tài liệu nội bộ vào tháng 3/2023 bị rò rỉ của chính phủ Việt Nam, nêu rõ việc Việt Nam đề xuất hiện đại hóa quân đội bằng cách bí mật thanh toán cho các giao dịch mua vũ khí Nga thông qua một liên doanh dầu khí chung với Nga ở Siberia.
“Hiện tại, Hà Nội chi khoảng 2% GDP cho quốc phòng, nhưng đó không phải là toàn bộ phần dành cho mua sắm vũ khí, vì phần này có một ngân sách riêng,” nhà quan sát Việt Nam lâu năm chia sẻ.
“Nếu nhìn lại biểu đồ chi tiêu quốc phòng của Việt Nam thì đã có sự sụt giảm trong vài năm gần đây. Vì vậy, họ có một khoản ngân sách mua sắm chưa được sử dụng trong nhiều năm, kể từ khi Nga xâm lược Ukraine.”
Hiện tại Việt Nam đặt mục tiêu tăng trưởng kinh tế 8% GDP trong năm 2025, nếu chiếc bánh GDP này được mở rộng thì 2% của chiếc bánh lớn hơn đồng nghĩa với nhiều ngân sách quốc phòng hơn. Giáo sư Thayer nhận định :
“Với tốc độ hiện tại, nền kinh tế Việt Nam vẫn sẽ tiếp tục tăng trưởng, dù có thể không nhanh như các nhà lãnh đạo mong muốn. Khi đó, tỷ lệ phần trăm ngân sách quốc phòng và ngân sách mua sắm có thể được bổ sung từ phần chưa sử dụng. Nếu dàn trải khoản mua này trong vài năm, tôi tin rằng Việt Nam có thể chi trả được. Philippines cũng làm được điều đó và gói của họ cũng dưới 8 tỷ USD”
Vào đầu tháng 4/2025, Mỹ đã phê duyệt bán 20 tiêm kích F-16 cho đồng minh của họ tại châu Á – Thái Bình Dương là Philippines. Hợp đồng này trị giá 5,58 tỷ USD, cung cấp cho Philippines tổng cộng 16 tiêm kích F-16C Block 70/72, 4 chiếc F-16D Block 70/72 cùng thiết bị liên quan.
Ngược lại, ông Nguyễn Thế Phương, nghiên cứu sinh tiến sĩ tại Đại học News South Wales, Úc, cho rằng nếu có chuyện Việt Nam mua máy bay F-16 thì sẽ ít hơn nhiều so với con số 24 mà 19FortyFive đưa.
“Ngân sách quốc phòng được công khai của Việt Nam cho đến năm 2027 là 10 tỷ USD, thực tế mà nói con số 24 chiếc F-16, tùy biến thể và có kèm gói vũ khí hay không, thì chi phí cũng nhiều, gần 50% ngân sách, chưa kể là phải đầu tư vào hạ tầng, con người, bảo trì, bảo dưỡng…
Bạn có thể tưởng tượng là chỉ việc mua 12 cái máy bay huấn luyện phi tác chiến T-6C mà cần phải cải tạo lại cả một sân bay Phan Thiết, điều đó cho thất mức độ đầu tư không chỉ là mua máy bay mà còn là hạ tầng và những thứ hậu cần rất lớn”
Theo chuyên gia này, việc mua 24 chiếc máy bay F-16 – F-16 fighter jet là một khoản đầu tư khá lớn. Có lẽ Việt Nam sẽ mua với một số lượng vừa phải vì hiện nay tốc độ hiện đại hóa vũ khí, khí tài diễn ra rất nhanh :
“mua quá nhiều có thể dẫn đến lỗi thời và lãng phí. Theo tôi, Việt Nam sẽ mua từ 6-12 chiếc, nhiều khi chỉ còn 3-6 chiếc, tương đương khoảng một nửa trung đoàn để thứ nhất là thử nghiệm, thứ hai là huấn luyện, thứ ba là dần dần xây hạ tầng, thứ tư là làm quen và tìm cách tích hợp. Quá trình đó mất nhiều thời gian,”
Nhưng nhà nghiên cứu này cũng cho rằng con số 24 chiếc thể hiện Mỹ có rất đúng thông tin rằng Hà Nội đang cần phải hiện đại hóa tầm 2 trung đoàn không quân, mỗi trung đoàn tầm 12 chiếc, tương đương một nửa đội máy bay tiêm kích của Việt Nam.
Trong khi đó, Tiến sĩ Benjamin J. Sacks từ trung tâm RAND Corporation của Mỹ lại cho rằng một thỏa thuận 24 chiến đấu cơ là một con số đáng quan tâm, nếu so sánh với các nước khác :
“Bồ Đào Nha là một đồng minh lâu năm trong NATO, Mỹ hợp tác rất chặt chẽ với toàn bộ lực lượng vũ trang của họ – hiện có khoảng 25 chiếc F-16 là tiêm kích chủ lực. Và đó là thế hệ F-16 cũ hơn một thế hệ so với loại đang được đồn đoán là nằm trong quá trình đàm phán bán cho Việt Nam.
“Vì vậy, xét trên khía cạnh đó, Không quân Việt Nam sẽ có năng lực tương đương, thậm chí được nâng cấp hơn so với một đồng minh NATO như Bồ Đào Nha,”
Dẫu vậy, nhà nghiên cứu này lưu ý rằng con số 24 chiếc dù không đủ để răn đe một lực lượng có không quân hùng mạnh như Trung Quốc, nhưng về mặt biểu tượng, đó là một lực lượng răn đe.
Việt Nam mua máy bay F-16 mới hay đã qua sử dụng?
Sau khi thông tin về thương vụ F-16 xuất hiện từ vài năm trước, cũng có những đồn đoán rằng Việt Nam có thể mua các máy bay F-16 đã qua sử dụng từ Israel hoặc các quốc gia khác. Nhưng theo một số chuyên gia, khả năng cao hơn Hà Nội sẽ mua những chiếc tiêm kích mới thay vì đồ “second-hand”. Ông Phương nhận định.
“Rõ ràng việc mua đồ cũ không nằm trong thói quen mua sắm vũ khí của Việt Nam. Việt Nam thường là mua đồ mới, đã qua đánh giá về mặt tác chiến,”
Tiến sĩ Sacks cho rằng từ những quan sát bên ngoài, có khả năng chính phủ Mỹ đang đề nghị bán cho Việt Nam biến thể F-16 mới nhất, F-16V, giúp mang lại cho Việt Nam năng lực chiến đấu của tiêm kích thế hệ thứ tư tốt nhất theo phần lớn tiêu chuẩn hiện nay. Giáo sư Thayer cũng dẫn các báo cáo gần đây cho rằng Việt Nam có vẻ như đang hướng đến phiên bản hiện đại nhất F-16V.
“Phiên bản mới gần như là lựa chọn duy nhất để Việt Nam có thể mua được khoảng 24 chiếc tiêm kích cần thiết. Việc chuyển giao F-16 từ những đồng minh của Mỹ không còn khả thi vì chúng đã được chuyển giao cho Ukraine, hoặc dành cho các mục đích khác,”
Việc bán máy bay đã qua sử dụng thường xuyên diễn ra trong NATO. Romania đã mua 17 chiếc F-16 từ Bồ Đào Nha và 32 chiếc từ Na Uy để thay thế đội MiG-21 LanceR đã lỗi thời. Tiến sĩ Sacks nói.
“Đây là bước đi đưa lực lượng không quân của Romania lên tiêu chuẩn NATO, và việc này đã được cả các quan sát viên NATO và những người trong NATO khen ngợi,”
Những đợt chuyển giao như vậy cũng liên tục diễn ra giữa Mỹ và các đồng minh và đối tác. chuyên gia từ RAND Corporation đánh giá.
“Một lần nữa, điều đó nhấn mạnh tầm quan trọng của việc có hạ tầng hiện đại hóa, không chỉ để tiếp nhiên liệu, vũ khí mà còn cho các hoạt động bảo trì, sửa chữa và đại tu,”
Comments are closed, but trackbacks and pingbacks are open.